Makroelementy i mikroelementy

Strona startowa - Składniki żywności

Makroelementy i mikroelementy

Podział, funkcje, źródła, zapotrzebowanie, ciekawostki

Składniki mineralne są to niezbędne do życia człowieka związki, zapewniające prawidłowy rozwój, reprodukcję oraz zdrowie przez cały okres trwania życia. Składnikami mineralnymi organizmów roślinnych i zwierzęcych nazywa się te składniki, które po spaleniu pozostają w postaci popiołu. Składniki mineralne stanowią około 4% masy ciała. Na tę ilość składa się 46 składników, a 30 z nich uważa się za niezbędne do życia. Składniki mineralne przyjmuje się prawie wyłącznie z pożywieniem, gdyż organizm człowieka nie ma możliwości ich wytwarzania.

Podział, funkcje, źródła, zapotrzebowanie, ciekawostki

Składniki mineralne ze względu na zapotrzebowanie organizmu dzieli się na dwie grupy: makroelementy i mikroelementy (pierwiastki śladowe). Makroelementy są to pierwiastki, których dzienne zapotrzebowanie przekracza 100 [mg]. Dzienne zapotrzebowanie na mikroelementy nie wynosi więcej niż 100 [mg].

Do makroelementów należą:

Wapń
Chlor
Magnez
Fosfor
Potas
Sód

Do pierwiastków śladowych czyli mikroelementów należą:

Żelazo
Cynk
Miedź
Mangan
Molibden
Jod
Fluor
Chrom
Selen

Wapń

Funkcje:
Wapń wchodzi w skład materiału budulcowego kości i szkliwa. Wapń przez cały czas podlega przemianom polegającym na wbudowywaniu do kości i szkliwa oraz resorpcji. Pełni rolę w przewodzeniu impulsów nerwowych, mechanizmie skurczu mięśni, przepuszczalności błon komórkowych, w regulacji procesu krzepnięcia krwi, regulacji rytmu serca oraz wchłaniania witaminy B₁₂, wpływa na kontrolę ciśnienia tętniczego. Prawidłowe stężenie wapnia redukuje ryzyko wystąpienia chorób serca, udarów, raka jelita grubego oraz kamieni nerkowych, wchodzi w skład wielu enzymów.

Źródła:
Sery żółte, sery białe, mleko, sardynki, rzeżucha, jaja, kapusta, mięso, ziemniaki, buraki, rośliny strączkowe, orzechy.

Zapotrzebowanie:
Wapń wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Wapń dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Wapń
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	500	2500
Dzieci 4-8 lat	800	2500
Chłopcy 9-13 lat	1300	2500
Młodzież męska 14-18 lat	1300	2500
Mężczyźni 19-30 lat	1000	2500
Mężczyźni 31-50 lat	1000	2500
Mężczyźni 50-70 lat	1200	2500
Mężczyźni powyżej 70 lat	1200	2500
Dziewczęta 9-13 lat	1300	2500
Młodzież żeńska 14-18 lat	1300	2500
Kobiety 19-30 lat	1000	2500
Kobiety 31-50 lat	1000	2500
Kobiety 50-70 lat	1200	2500
Kobiety powyżej 70 lat	1200	2500
Kobiety ciężarne do 18 lat	1300	2500
Kobiety ciężarne 19-30 lat	1000	2500
Kobiety ciężarne 31-50 lat	1000	2500
Kobiety karmiące do 18 lat	1300	2500
Kobiety karmiące 19-30 lat	1000	2500
Kobiety karmiące 31-50 lat	1000	2500

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

wapń stanowi około 2% masy ciała dorosłego człowieka; 99% tej ilości zawarte jest w kościach i zębach,
stopień wchłaniania wapnia zależy od składu pożywienia, zawartości błonnika, pH w jelicie cienkim (lepsze przyswajanie w kwaśnym odczynie), szybkości przesuwania się treści pokarmowej w jelicie, rodzaju związku w jakim wapń występuje i stosunku wapnia do fosforu. Bardzo dobre warunki do przyswajania występują, gdy wapń dostaje się z białkiem i laktozą, ważna też jest obecność witaminy D. Negatywnie wpływają na przyswajalność: kwas fitynowy, kwas szczawiowy,
prawidłowe spożycie wapnia w dzieciństwie i w okresie dojrzewania zapewnia prawidłowe kostnienie i uwapnienie kośćca oraz minimalizuje ryzyko wystąpienia osteoporozy w wieku późniejszym.

Chlor

Funkcje:
Jest głównym składnikiem wydzielin i wydalin, wchodzi w skład soków trawiennych w przewodzie pokarmowym (sok żołądkowy i ślina), uczestniczy w regulacji gospodarki wodnej w organizmie oraz równowagi kwasowo zasadowej.

Źródła:
Sól, sery żółte, wędliny, żywność produkowana z udziałem soli.

Zapotrzebowanie:
Chlor wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg] lub gramach [g].

Zalecane normy dietetyczne na Chlor dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Chlor
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [g / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [g / dzień]
Dzieci 1-3 lat	1,5	2,3
Dzieci 4-8 lat	1,9	2,9
Chłopcy 9-13 lat	2,3	3,4
Młodzież męska 14-18 lat	2,3	3,6
Mężczyźni 19-30 lat	2,3	3,6
Mężczyźni 31-50 lat	2,3	3,6
Mężczyźni 50-70 lat	2,0	3,6
Mężczyźni powyżej 70 lat	1,8	3,6
Dziewczęta 9-13 lat	2,3	3,4
Młodzież żeńska 14-18 lat	2,3	3,6
Kobiety 19-30 lat	2,3	3,6
Kobiety 31-50 lat	2,3	3,6
Kobiety 50-70 lat	2,0	3,6
Kobiety powyżej 70 lat	1,8	3,6
Kobiety ciężarne do 18 lat	2,3	3,6
Kobiety ciężarne 19-50 lat	2,3	3,6
Kobiety karmiące do 18 lat	2,3	3,6
Kobiety karmiące 19-50 lat	2,3	3,6

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

w okresach długotrwałego pocenia się, przewlekłych stanach biegunkowych, wymiotach oraz przy stosowaniu leków moczopędnych chlor tracony jest z organizmu wraz z płynami,
zapotrzebowanie organizmu na chlor z żywności oraz jego straty z organizmu są podobne jak w przypadku sodu dlatego zalecenia dla obu tych pierwiastków są takie same.

Magnez

Funkcje:
Magnez bierze udział w budowie kości i zębów, ma udział w procesie widzenia, spełnia ważną rolę w przekazywaniu informacji między mięśniami i nerwami, bierze udział w przemianie materii, w syntezie kwasów nukleinowych i białka, w termoregulacji, metabolizmie lipidów, hamuje krzepnięcie krwi (chroni przed zakrzepami w naczyniach, skrzepami w sercu - ochrona przed zawałem), jest aktywatorem niektórych enzymów.

Źródła:
Mąka sojowa, kasza jęczmienna, orzechy, kasza gryczana, czekolada, kakao, pestki dyni, fasola, groch, kukurydza, soczewica, szpinak, mąka pełnoziarnista.

Zapotrzebowanie:
Magnez wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg]. Aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tego składnika mineralnego powinna być żywność.

Zalecane normy dietetyczne na Magnez dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Magnez
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	80
Dzieci 4-8 lat	130
Chłopcy 9-13 lat	240
Młodzież męska 14-18 lat	410
Mężczyźni 19-30 lat	400
Mężczyźni 31-50 lat	420
Mężczyźni 50-70 lat	420
Mężczyźni powyżej 70 lat	420
Dziewczęta 9-13 lat	240
Młodzież żeńska 14-18 lat	360
Kobiety 19-30 lat	310
Kobiety 31-50 lat	320
Kobiety 50-70 lat	320
Kobiety powyżej 70 lat	320
Kobiety ciężarne do 18 lat	400
Kobiety ciężarne 19-30 lat	350
Kobiety ciężarne 31-50 lat	360
Kobiety karmiące do 18 lat	360
Kobiety karmiące 19-30 lat	310
Kobiety karmiące 31-50 lat	320

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

magnez pełni rolę regulacyjną w kontroli ciśnienia krwi, przez co wpływa na nadciśnienie. Niedobór magnezu może być czynnikiem ryzyka w występowaniu chorób układu krążenia oraz miażdżycy,
przyswajanie magnezu poprawia: witamina D, hormon gruczołu przytarczycznego, pogarsza: wapń, fosfor, alkohol, bogate w białka potrawy, niedobór witamin B₁ i B₆,
niedobory magnezu objawiają się brakiem koordynacji, zmęczeniem zaburzeniami akcji serca,
jedna tabliczka czekolady dostarcza około 20% dziennego zapotrzebowania osoby dorosłej na magnez.

Fosfor

Funkcje:
Składnik kości, zębów, związków wysokoenergetycznych, kwasów nukleinowych, kefaliny, lecytyny, błon komórkowych oraz krwi. Bierze udział w budowie i utrzymaniu prawidłowego stanu zębów i kości; w regulacji równowagi kwasowo-zasadowej, Odgrywa bardzo duża rolę w procesach anabolicznych i katabolicznych, bierze udział w spalaniu glukozy.

Źródła:
Produkty mleczne, mięso, ryby, wątroba, jaja, sery żółte, groch, pestki dyni, fasola, ziemniaki, pełnoziarniste produkty zbożowe, marchew.

Zapotrzebowanie:
Fosfor wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Fosfor dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Fosfor
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	460	3000
Dzieci 4-8 lat	500	3000
Chłopcy 9-13 lat	1250	4000
Młodzież męska 14-18 lat	1250	4000
Mężczyźni 19-30 lat	700	4000
Mężczyźni 31-50 lat	700	4000
Mężczyźni 50-70 lat	700	4000
Mężczyźni powyżej 70 lat	700	3000
Dziewczęta 9-13 lat	1250	4000
Młodzież żeńska 14-18 lat	1250	4000
Kobiety 19-30 lat	700	4000
Kobiety 31-50 lat	700	4000
Kobiety 50-70 lat	700	4000
Kobiety powyżej 70 lat	700	3000
Kobiety ciężarne do 18 lat	1250	3500
Kobiety ciężarne 19-30 lat	700	3500
Kobiety ciężarne 31-50 lat	700	3500
Kobiety karmiące do 18 lat	1250	4000
Kobiety karmiące 19-30 lat	700	4000
Kobiety karmiące 31-50 lat	700	4000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

gospodarka fosforem w organizmie jest nieodłącznie związana z gospodarką wapniem, dlatego tez podlega kontroli tych samych czynników co on,
niedobory fosforu raczej nie występują. Jeśli jednak się pojawią, są przyczyną krzywicy u dzieci i osteomalacji (rozmiękczenie kości) u dorosłych,
najlepszą proporcją spożywanego wapnia do fosforu jest 1,8:1 co odpowiada proporcji tych dwóch minerałów w mleku ludzkim. Taka proporcja napewno zabezpieczy nasz organizm przed utratą masy kostnej.

Potas

Funkcje:
Potas bezpośrednio związany jest z sodem i zapewnia prawidłową gospodarkę wodną organizmu, główny kation płynu wewnątrzkomórkowego, składnik enzymów, występuje w sokach trawiennych, reguluje gospodarkę wodną (objętość komórek, ciśnienie osmotyczne wewnątrzkomórkowe), wpływa na równowagę kwasowo-zasadową, zapewnia prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni, zwiększa przepuszczalność błon komórkowych (antagonista wapnia), zwiększa aktywność gruczołów wydzielniczych.

Źródła:
Banany, morele, marchew, ziemniaki, brokuły, brukselka, kapusta, awokado, daktyle, orzechy, szpinak.

Zapotrzebowanie:
Potas wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg] lub gramach [g]. Dla tego składnika mineralnego z powodu braku danych nie została oznaczona bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tego składnika powinna być żywność.

Zalecane normy dietetyczne na Potas dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Potas
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [g / dzień]
Dzieci 1-3 lat	3,0
Dzieci 4-8 lat	3,8
Chłopcy 9-13 lat	4,5
Młodzież męska 14-18 lat	4,7
Mężczyźni 19-30 lat	4,7
Mężczyźni 31-50 lat	4,7
Mężczyźni 50-70 lat	4,7
Mężczyźni powyżej 70 lat	4,7
Dziewczęta 9-13 lat	4,5
Młodzież żeńska 14-18 lat	4,7
Kobiety 19-30 lat	4,7
Kobiety 31-50 lat	4,7
Kobiety 50-70 lat	4,7
Kobiety powyżej 70 lat	4,7
Kobiety ciężarne do 18 lat	4,7
Kobiety ciężarne 19-50 lat	4,7
Kobiety karmiące do 18 lat	5,1
Kobiety karmiące 19-50 lat	5,1

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

potas bierze udział w regulacji (obniżaniu) ciśnienia krwi a przez to może obniżyć ryzyko wystąpienia zawału i chorób serca,
jest antagonistą sodu,
jest niezbędnym składnikiem w utrzymaniu zdrowych kości, sprzyja prawidłowemu wykorzystaniu wapnia oraz zmniejsza jego straty z moczem.

Sód

Funkcje:
Jest podstawowym składnikiem płynów ustrojowych (soki trawienne, krew, chłonka, płyn śródtkankowy), bierze udział w zachowaniu bilansu wodnego w organizmie oraz równowagi kwasowo zasadowej. Wpływa na prawidłowe funkcjonowanie nerwów i mięśni, składnik enzymów.

Źródła:
Sól, żywność produkowana z udziałem sodu.

Zapotrzebowanie:
Sód wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg] lub gramach [g].

Zalecane normy dietetyczne na Sód dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Sód
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [g / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [g / dzień]
Dzieci 1-3 lat	1,0	1,5
Dzieci 4-8 lat	1,2	1,9
Chłopcy 9-13 lat	1,5	2,2
Młodzież męska 14-18 lat	1,5	2,3
Mężczyźni 19-30 lat	1,5	2,3
Mężczyźni 31-50 lat	1,5	2,3
Mężczyźni 50-70 lat	1,3	2,3
Mężczyźni powyżej 70 lat	1,2	2,3
Dziewczęta 9-13 lat	1,5	2,2
Młodzież żeńska 14-18 lat	1,5	2,3
Kobiety 19-30 lat	1,5	2,3
Kobiety 31-50 lat	1,5	2,3
Kobiety 50-70 lat	1,3	2,3
Kobiety powyżej 70 lat	1,2	2,3
Kobiety ciężarne do 18 lat	1,5	2,3
Kobiety ciężarne 19-50 lat	1,5	2,3
Kobiety karmiące do 18 lat	1,5	2,3
Kobiety karmiące 19-50 lat	1,5	2,3

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

sód jest antagonistą potasu,
sód występując w nadmiarze, wiąże wodę w organizmie prowadząc do nadciśnienia, obrzęków, a nawet przewodnienia,
w soli stołowej znajduje się 39% czyli jedna łyżeczka od herbaty zawiera około 2000 mg sodu,
niekiedy w wyjątkowych przypadkach zdarza się, że u człowieka wystąpi niedobór sodu. Przykładem takim są maratończycy, którzy tracą ten pierwiastek wraz z potem oraz te osoby, które nadużywają środków przeczyszczających lub odwadniających.

Żelazo

Funkcje:
Najistotniejszy składnik czerwonego barwnika krwi (hemoglobiny), niezbędny także w procesie tworzenia czerwonych ciałek krwi w szpiku kostnym, żelazo wiąże dwutlenek węgla w hemoglobinie i transportuje go do płuc, skąd jest on usuwany. Pierwiastek ten jest także składnikiem wielu enzymów i białek biorących udział w metabolizmie organizmu. Bierze udział w syntezie DNA, niezbędny do prawidłowej budowy skóry, włosów, paznokci, do prawidłowego funkcjonowania układu odpornościowego.

Źródła:
Mięso, wątroba, ryby, żółtko jaj, twaróg, orzechy, mleko, warzywa strączkowe, brokuły, szpinak, krewetki.

Zapotrzebowanie:
Żelazo wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Żelazo dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Żelazo
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	7	40
Dzieci 4-8 lat	10	40
Chłopcy 9-13 lat	8	40
Młodzież męska 14-18 lat	11	45
Mężczyźni 19-30 lat	8	45
Mężczyźni 31-50 lat	8	45
Mężczyźni 50-70 lat	8	45
Mężczyźni powyżej 70 lat	8	45
Dziewczęta 9-13 lat	8	40
Młodzież żeńska 14-18 lat	15	45
Kobiety 19-30 lat	18	45
Kobiety 31-50 lat	18	45
Kobiety 50-70 lat	8	45
Kobiety powyżej 70 lat	8	45
Kobiety ciężarne do 18 lat	27	45
Kobiety ciężarne 19-30 lat	27	45
Kobiety ciężarne 31-50 lat	27	45
Kobiety karmiące do 18 lat	10	45
Kobiety karmiące 19-30 lat	9	45
Kobiety karmiące 31-50 lat	9	45

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

żelazo z produktów zwierzęcych jest lepiej przyswajalne i wykorzystywane przez organizm niż żelazo z produktów roślinnych,
niedobór żelaza jest najczęściej występującym niedoborem na całym świecie. Najbardziej narażone na niedobór żelaza są niemowlęta, dzieci w okresie wzrostu oraz kobiety w okresie ciąży i karmienia,
nawet nieduży niedobór żelaza może objawić się obniżeniem sprawności fizycznej oraz stale uszkodzić czynności psychomotoryczne,
w ostatnich 3 miesiącach ciąży płód odkłada w wątrobie zapasy żelaza, które są do 5 razy większe niż u osobników dorosłych.

Cynk

Funkcje:
Jest niezbędny do syntezy DNA i RNA, białek, insuliny i nasienia, niezbędny dla prawidłowego funkcjonowania systemu immunologicznego oraz do aktywacji ponad 80 enzymów. Bierze udział w metabolizmie węglowodanów, tłuszczy, białek i alkoholu. Potrzebny w procesie ochrony przed wolnymi rodnikami, odczuwania smaku i zapachu, ma wpływ na wygląd włosów i paznokci.

Źródła:
Chude mięso, chude mleko, żółtko jaj, mąka pełnoziarnista, orzechy, żywność pochodzenia morskiego.

Zapotrzebowanie:
Cynk wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Cynk dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Cynk
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	3	7
Dzieci 4-8 lat	5	12
Chłopcy 9-13 lat	8	23
Młodzież męska 14-18 lat	11	34
Mężczyźni 19-30 lat	11	40
Mężczyźni 31-50 lat	11	40
Mężczyźni 50-70 lat	11	40
Mężczyźni powyżej 70 lat	11	40
Dziewczęta 9-13 lat	8	23
Młodzież żeńska 14-18 lat	9	34
Kobiety 19-30 lat	8	40
Kobiety 31-50 lat	8	40
Kobiety 50-70 lat	8	40
Kobiety powyżej 70 lat	8	40
Kobiety ciężarne do 18 lat	12	34
Kobiety ciężarne 19-30 lat	11	40
Kobiety ciężarne 31-50 lat	11	40
Kobiety karmiące do 18 lat	13	34
Kobiety karmiące 19-30 lat	12	40
Kobiety karmiące 31-50 lat	12	40

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

cynk związany jest z funkcjonowaniem hormonu wzrostu oraz syntezą białka kości,
pierwszym objawem przedawkowania cynku są wymioty,
zbyt niska podaż cynku w okresie dzieciństwa powoduje nieprawidłowy rozwój młodego organizmu, obniżenie apetytu, osłabienie odczuwania smaku ostrego oraz odpowiedzi immunologicznej organizmu,
spożywanie żywności bogatej w cynk nie stwarza zagrożenia jego przedawkowania ponieważ cynk nie kumuluje się w tkankach a jego nadmiar jest wydalany z organizmu,
niedobory cynku może powodować kwas fitynowy, niektóre potrawy bogate w błonnik również mogą wiązać cynk w przewodzie pokarmowym i zaburzać jego wchłanianie.

Miedź

Funkcje:
Miedź jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Bierze udział w wytwarzaniu czerwonych krwinek, w tworzeniu kości i kolagenu, w prawidłowym gojeniu ran, we wchłanianiu i transporcie żelaza, w metabolizmie kwasów tłuszczowych i w powstawaniu RNA, jest składnikiem niektórych enzymów, odgrywa pewną rolę w procesach przemiany materii ośrodkowego układu nerwowego i w przemianie barwników.

Źródła:
Cielęcina, orzechy, warzywa strączkowe, zboża, drób, wątroba, małże, ryby, kasza gryczana, żółtka jaj.

Zapotrzebowanie:
Miedź wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg].

Zalecane normy dietetyczne na Miedź dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Miedź
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	340	1000
Dzieci 4-8 lat	440	3000
Chłopcy 9-13 lat	700	5000
Młodzież męska 14-18 lat	890	8000
Mężczyźni 19-30 lat	900	10000
Mężczyźni 31-50 lat	900	10000
Mężczyźni 50-70 lat	900	10000
Mężczyźni powyżej 70 lat	900	10000
Dziewczęta 9-13 lat	700	5000
Młodzież żeńska 14-18 lat	890	8000
Kobiety 19-30 lat	900	10000
Kobiety 31-50 lat	900	10000
Kobiety 50-70 lat	900	10000
Kobiety powyżej 70 lat	900	10000
Kobiety ciężarne do 18 lat	1000	8000
Kobiety ciężarne 19-30 lat	1000	10000
Kobiety ciężarne 31-50 lat	1000	10000
Kobiety karmiące do 18 lat	1300	8000
Kobiety karmiące 19-30 lat	1300	10000
Kobiety karmiące 31-50 lat	1300	10000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

miedź wchodzi w skład dysmutazy ponadtlenkowej, enzymu unieszkodliwiającego wolne rodniki (związki rakotwórcze i wzmagające procesy miażdżycowe),
miedź w organizmie w 90% jest związana z białkiem - ceruloplazminą,
jeżeli do gotowania czerwonej kapusty, buraków używa się miedzianego garnka, czerwony barwnik zawarty w tych warzywach zmieni zabarwienie potrawy na kolor niebieskawy.

Mangan

Funkcje:
Mangan jest pierwiastkiem niezbędnym w śladowych ilościach do prawidłowego funkcjonowania. Bierze udział w budowie enzymów metabolizujących glukozę i kwasy tłuszczowe, jest elementem strukturalnym kości i skóry. Mangan jest bardzo ważny w procesach reprodukcji oraz prawidłowym funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego.

Źródła:
Orzechy, herbata, mąka pełnoziarnista, zielone warzywa, groszek, buraki, fasola, szpinak.

Zapotrzebowanie:
Mangan wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Mangan dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Mangan
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	1,2	2
Dzieci 4-8 lat	1,5	3
Chłopcy 9-13 lat	1,9	6
Młodzież męska 14-18 lat	2,2	9
Mężczyźni 19-30 lat	2,3	11
Mężczyźni 31-50 lat	2,3	11
Mężczyźni 50-70 lat	2,3	11
Mężczyźni powyżej 70 lat	2,3	11
Dziewczęta 9-13 lat	1,6	6
Młodzież żeńska 14-18 lat	1,6	9
Kobiety 19-30 lat	1,8	11
Kobiety 31-50 lat	1,8	11
Kobiety 50-70 lat	1,8	11
Kobiety powyżej 70 lat	1,8	11
Kobiety ciężarne do 18 lat	2,0	9
Kobiety ciężarne 19-30 lat	2,0	11
Kobiety ciężarne 31-50 lat	2,0	11
Kobiety karmiące do 18 lat	2,6	9
Kobiety karmiące 19-30 lat	2,6	11
Kobiety karmiące 31-50 lat	2,6	11

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

niekiedy u osób nadużywających preparatów zawierających mangan oraz u osób pijących wodę z dużą zawartością manganu może dojść do przedawkowania tego elementu. Prowadzi to do demencji, schizofrenii, pogłębienia choroby Parkinsona,
niedobór manganu powoduje opóźnienia w rozwoju fizycznym, powstawanie wad kośćca, zmniejszenie płodności i prawdopodobnie padaczkę.

Molibden

Funkcje:
Wchodzi w skład metaloenzymów biorących udział w metaboliźmie białek, tłuszczów i puryn.

Źródła:
Mleko, wątroba, fasola, czerwona kapusta, zielone części roślin, mąka pełnoziarnista, ryż naturalny, nasiona roślin strąkowych, sery, mięso i podroby.

Zapotrzebowanie:
Molibden wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg].

Zalecane normy dietetyczne na Molibden dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Molibden
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	17	300
Dzieci 4-8 lat	22	600
Chłopcy 9-13 lat	34	1100
Młodzież męska 14-18 lat	43	1700
Mężczyźni 19-30 lat	45	2000
Mężczyźni 31-50 lat	45	2000
Mężczyźni 50-70 lat	45	2000
Mężczyźni powyżej 70 lat	45	2000
Dziewczęta 9-13 lat	34	1100
Młodzież żeńska 14-18 lat	43	1700
Kobiety 19-30 lat	45	2000
Kobiety 31-50 lat	45	2000
Kobiety 50-70 lat	45	2000
Kobiety powyżej 70 lat	45	2000
Kobiety ciężarne do 18 lat	50	1700
Kobiety ciężarne 19-30 lat	50	2000
Kobiety ciężarne 31-50 lat	50	2000
Kobiety karmiące do 18 lat	50	1700
Kobiety karmiące 19-30 lat	50	2000
Kobiety karmiące 31-50 lat	50	2000

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

największe stężenie molibdenu w organizmie ludzkim stwierdzono w wątrobie i nerkach, w tkance kostnej i zębach,
nadmiar powoduje powstawanie skazy moczanowej, bóle i obrzęki stawów.

Jod

Funkcje:
Jod jest niezbędny do prawidłowego funkcjonowania tarczycy (wchodzi w skład hormonów tarczycy, które biorą udział w regulowaniu podstawowych funkcji życiowych: kontrolują temperaturę, układ nerwowy, mięśniowy, podział komórek przez co wpływa na tempo metabolizmu w organizmie), zapobiega powstawaniu wola.

Źródła:
Sól jodowana, ryby morskie, owoce morza, drożdże, morszczyn, cebula.

Zapotrzebowanie:
Jod wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg].

Zalecane normy dietetyczne na Jod dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Jod
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	90	200
Dzieci 4-8 lat	90	300
Chłopcy 9-13 lat	120	600
Młodzież męska 14-18 lat	150	900
Mężczyźni 19-30 lat	150	1100
Mężczyźni 31-50 lat	150	1100
Mężczyźni 50-70 lat	150	1100
Mężczyźni powyżej 70 lat	150	1100
Dziewczęta 9-13 lat	120	600
Młodzież żeńska 14-18 lat	150	900
Kobiety 19-30 lat	150	1100
Kobiety 31-50 lat	150	1100
Kobiety 50-70 lat	150	1100
Kobiety powyżej 70 lat	150	1100
Kobiety ciężarne do 18 lat	220	900
Kobiety ciężarne 19-30 lat	220	1100
Kobiety ciężarne 31-50 lat	220	1100
Kobiety karmiące do 18 lat	290	900
Kobiety karmiące 19-30 lat	290	1100
Kobiety karmiące 31-50 lat	290	1100

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

niedobór jodu jest jednym z najbardziej powszechnych niedoborów składników pokarmowych na świecie. Wzbogacanie soli jodem jest stosowane w celu zapewnienia prawidłowego spożycia tego pierwiastka,
długotrwałe spożywanie roślin krzyżowych, a więc przede wszystkim kapusty, kalafiora, brukselki i soi, przy jednocześnie niewielkiej zawartości jodu w diecie, może przyczyniać się do istnienia niedoborów jodu. Czynniki wolotwórcze zawarte są również w rzepie i brukwi. Dotyczy to przede wszystkim warzyw surowych. Gotowanie bowiem zmniejsza zawartość tych niekorzystnych substancji o ponad 30%,
jod jest dobrze wchłaniany przez przewód pokarmowy, błony śluzowe narządu oddechowego i przez skórę.

Fluor

Funkcje:
Fluor jest składnikiem kości i zębów, wzmacnia szkliwo, zębinę, zapobiega występowaniu próchnicy, zmniejsza rozpuszczalność szkliwa. U osób dorosłych pełni również ważną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu kośćca. Wpływa na gospodarkę wapnia i fosforu w organizmie. W okresie ciąży pomaga we wchłanianiu żelaza i zapobiega niedokrwistości.

Źródła:
Ryby morskie i produkty pochodzenia morskiego, czarna herbata, orzechy włoskie, wątroba, soja, mleko, rośliny strączkowe, woda mineralna.

Zapotrzebowanie:
Fluor wyraża się w tabelach żywieniowych w miligramach [mg].

Zalecane normy dietetyczne na Fluor dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Fluor
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [mg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [mg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	0,7	1,3
Dzieci 4-8 lat	1	2,2
Chłopcy 9-13 lat	2	10
Młodzież męska 14-18 lat	3	10
Mężczyźni 19-30 lat	4	10
Mężczyźni 31-50 lat	4	10
Mężczyźni 50-70 lat	4	10
Mężczyźni powyżej 70 lat	4	10
Dziewczęta 9-13 lat	2	10
Młodzież żeńska 14-18 lat	3	10
Kobiety 19-30 lat	3	10
Kobiety 31-50 lat	3	10
Kobiety 50-70 lat	3	10
Kobiety powyżej 70 lat	3	10
Kobiety ciężarne do 18 lat	3	10
Kobiety ciężarne 19-30 lat	3	10
Kobiety ciężarne 31-50 lat	3	10
Kobiety karmiące do 18 lat	3	10
Kobiety karmiące 19-30 lat	3	10
Kobiety karmiące 31-50 lat	3	10

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

niedobory fluoru powodują odwapnienie kości, może to nastąpić przy zbyt dużej ilości wapnia, magnezu, czy też aluminium,
nadmiar fluoru powoduje fluorzycę zębów, brzydko przebarwiającą i osłabiającą szkliwo, skutkuje też zaburzeniami przemiany materii,
niedobór fluoru prowadzi do próchnicy.

Chrom

Funkcje:
Pierwiastek regulujący poziom cholesterolu i kwasów tłuszczowych. Bierze udział w uwrażliwieniu komórek na insulinę (spłaszczenie krzywej glikemicznej) i w trawieniu białek.

Źródła:
Orzechy, mąka pełnoziarnista, wątroba, grzyby, rośliny strączkowe, szparagi, brokuły.

Zapotrzebowanie:
Chrom wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg]. Dla tego składnika mineralnego z powodu braku danych nie została oznaczona bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych, dlatego też, aby nie dopuścić do możliwości przedawkowania, źródłem tego składnika powinna być żywność.

Zalecane normy dietetyczne na Chrom dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Chrom
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	11
Dzieci 4-8 lat	15
Chłopcy 9-13 lat	25
Młodzież męska 14-18 lat	35
Mężczyźni 19-30 lat	35
Mężczyźni 31-50 lat	35
Mężczyźni 50-70 lat	30
Mężczyźni powyżej 70 lat	30
Dziewczęta 9-13 lat	21
Młodzież żeńska 14-18 lat	24
Kobiety 19-30 lat	25
Kobiety 31-50 lat	25
Kobiety 50-70 lat	20
Kobiety powyżej 70 lat	20
Kobiety ciężarne do 18 lat	29
Kobiety ciężarne 19-30 lat	30
Kobiety ciężarne 31-50 lat	30
Kobiety karmiące do 18 lat	44
Kobiety karmiące 19-30 lat	45
Kobiety karmiące 31-50 lat	45

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

niedobór chromu powoduje wzrost poziomu cholesterolu i kwasów tłuszczowych we krwi, niedostateczny metabolizm glukozy, w ciężkich niedoborach uszkodzenie nerwów,
nadmierne nagromadzenie chromu w organizmie lub spożywanie go w dużych dawkach może zaburzyć działanie insuliny lub stymulować powstawanie nowotworów,
jego rola w przemianach cukrów wpływa także na zmniejszenie uczucia głodu, dlatego jest także wykorzystywany we wspomaganiu odchudzania.

Selen

Funkcje:
Jest to mikroelement działający bezpośrednio w połączeniu z witaminą E. Bierze udział w eliminacji wolnych rodników i metali ciężkich takich jak arsen, kadm, srebro i rtęć, bierze udział w przemianie hormonów tarczycy.

Źródła:
Żywność pochodzenia morskiego, mięso, kukurydza, mąka pełnoziarnista, warzywa strączkowe.

Zapotrzebowanie:
Selen wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg].

Zalecane normy dietetyczne na Selen dla różnych grup ludności^*

Grupy ludności	Selen
Grupy ludności	Zalecane normy dietetyczne [µg / dzień]	Bezpieczna maksymalna dawka nie powodująca ryzyka efektów ubocznych [µg / dzień]
Dzieci 1-3 lat	20	90
Dzieci 4-8 lat	30	150
Chłopcy 9-13 lat	40	280
Młodzież męska 14-18 lat	55	400
Mężczyźni 19-30 lat	55	400
Mężczyźni 31-50 lat	55	400
Mężczyźni 50-70 lat	55	400
Mężczyźni powyżej 70 lat	55	400
Dziewczęta 9-13 lat	40	280
Młodzież żeńska 14-18 lat	55	400
Kobiety 19-30 lat	55	400
Kobiety 31-50 lat	55	400
Kobiety 50-70 lat	55	400
Kobiety powyżej 70 lat	55	400
Kobiety ciężarne do 18 lat	60	400
Kobiety ciężarne 19-30 lat	60	400
Kobiety ciężarne 31-50 lat	60	400
Kobiety karmiące do 18 lat	70	400
Kobiety karmiące 19-30 lat	70	400
Kobiety karmiące 31-50 lat	70	400

*(według Dietary Reference Intakes ustalone przez National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board, USA)

Ciekawostki:

zbyt niski poziom selenu w diecie może objawić się osłabieniem mięśni,
zawartość selenu w glebie determinuje jego zawartość w żywności,
selen współdziała z witaminą E i umożliwia jej prawidłowe trawienie i wchłanianie. Witamina E natomiast utrzymuje zapasy selenu w formie aktywnej i zapobiega jego stratom z organizmu co odgrywa ważną rolę w profilaktyce miażdżycy,
w połączeniu z witaminą E, selen może poprawić aktywność życiową i zwiększyć witalność osób starszych.

< Poprzednia		Następna >

SEO by Artio

Zmysł smaku i rodzaje smaków

Alergia pokarmowa

Makroelementy i mikroelementy

Wstęp

Podział, funkcje, źródła, zapotrzebowanie, ciekawostki

Wstęp

Podział, funkcje, źródła, zapotrzebowanie, ciekawostki

Wapń

Chlor

Magnez

Fosfor

Potas

Sód

Żelazo

Cynk

Miedź

Mangan

Molibden

Jod

Fluor

Chrom

Selen