Dzisiaj jest: Środa, 13.11.2019 Imieniny: Stanisława i Mikołaja



Ilość przepisów kulinarnych w serwisie: 5849

Historia witamin, czyli jak i gdzie je odkryto


18.10.2019
Rozmiar tekstu: AAA
PDFDrukuj


Historia witamin, czyli jak i gdzie je odkryto


   Zarówno termin „witaminy”, jak i ich niezbędność do prawidłowego funkcjonowania organizmu znane są ludziom na całym świecie. Niemal na każdym kroku spotkać można się z zaleceniami spożywania żywności będącej źródłami danej witaminy oraz jej wpływu na zdrowie. Odpowiednia podaż witamin konieczna jest bowiem do zachowania prawidłowych funkcji regulacyjnych organizmu. Ich niedobór wiązać się może z wieloma specyficznymi objawami chorobowymi.

   Witaminy są nieodłączną częścią naszej codziennej diety. Niewiele jednak osób zdaje sobie sprawę, że znane są one od zaledwie 100 lat dzięki polskiemu biochemikowi Kazimierzowi Funkowi, który jako pierwszy wprowadził pojęcie „witamina” na określenie substancji wyizolowanej z otrąb ryżowych. Odkrycie witamin umożliwiło niemal całkowite wyeliminowanie takich chorób jak szkorbut, beri-beri, pelagra czy krzywica. Otworzyło to jednocześnie drzwi na nową i nieznaną dziedzinę żywienia człowieka oraz okazało się ona przełomem, który zmienił świat nauki i poglądów na temat dietoprofilaktyki oraz dietoterapii chorób. Jaka jest więc historia odkrycia poszczególnych witamin? Kiedy i jak po raz pierwszy je pozyskano? Czy przed ich odkryciem znano związek spożywanej żywności z zapobieganiem występowaniu danych chorób?





Kazimierz Funk i jego przełomowe badania

   Kazimierz Funk urodził się 23 lutego 1884 roku w Warszawie. Prowadził badania naukowe we Francji, Niemczech, Wielkiej Brytanii, a także w Stanach Zjednoczonych. Jego prace publikowane były w kilkuset artykułach czasopism i książek naukowych. Kazimierz Funk oprócz tego, że jako pierwszy odkrył i wprowadził określenie „witamina”, przyczynił się do rozwoju różnych gałęzi medycyny, farmakologii, dietoprofilaktyki i dietoterapii chorób, które wynikały z nieodpowiedniego sposobu żywienia.



Od „leczenia żywnością” do odkrycia witamin

   Na długo przed odkryciem i opisaniem witamin wiele kultur znało wpływ spożywanej żywności na zapobieganie lub leczenie chorób. W starożytnej Grecji, Rzymie oraz Egipcie leczono kurzą ślepotę (wywoływaną niedoborem witaminy A) za pomocą spożywania gotowanej lub surowej wątroby zwierząt.

   W 1747 roku szkocki lekarz James Lind powiązał pewien nieznany składnik owoców cytrusowych z zapobieganiem i leczeniem szkorbutu (powodowanym niedoborem witaminy C). Szkorbut dotykał często marynarzy, którzy podczas długich wypraw morskich byli pozbawienia dostępu do świeżych owoców i warzyw. Dlatego też w XIX wieku zapobiegano rozwojowi szkorbutu wśród żeglujących marynarzy, podając im odpowiednie dawki soku z cytryny. Stosowano również ekstrakty z igieł sosnowych.

   Najważniejsze i zarazem przełomowe badania miały miejsce na przełomie XIX i XX wieku. W XIX wieku bardzo powszechne były choroby takie jak szkorbut, beri-beri, krzywica czy kseroftalmia. W 1890 roku lekarz Christiaan Eijkamn zauważył wśród skazańców osadzonych w więzieniu na Jawie objawy choroby beri-beri. Te same obserwacje poczynił u kur karmionych resztkami z więziennej kuchni. Podstawę kuchni stanowił bowiem łuskany, oczyszczony ryż. Eijkamn stwierdził, że w łuskach ryżu znajduje się nieznana substancja, która konieczna jest do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Podając kurom oraz więźniom nieoczyszczony, pełnoziarnisty ryż zapobiegł objawom choroby.

   Do podobnych wniosków doszedł lekarz William Fletcher, który podczas pobytu w południowo-wschodniej Azji w 1905 roku stwierdził, że w łusce nieoczyszczonego ryżu znajduje się składnik, który zapobiega objawom choroby beri-beri.

   Późniejsze badania Łubina, Eijkmana i Hopkinsa nad wywoływaniem awitaminoz u zwierząt, pozwoliły wysnuć kolejne wnioski, że oprócz białek, tłuszczów i węglowodanów oraz składników mineralnych, w żywności znajdują się jeszcze związki, których brak lub niewystarczająca ilość powodować może określone choroby. Niestety era drobnoustrojów jako głównego powodu wywoływania chorób spowodowała, że powyższe tezy nie zostały łatwo przyjęte przez ówczesny świat naukowy.

   Fundamentalnych odkryć dokonał polski biochemik Kazimierz Funk, który podjął się badań nad patologią choroby beri-beri. Funk potwierdził wcześniejsze hipotezy i stwierdził, że przyczyną choroby jest brak pewnej ważnej substancji, która jest najprawdopodobniej prostym związkiem chemicznym zawierającym azot. W 1911 roku udało mu się wyizolować z otrąb ryżowych związek chemiczny, który zapobiegał objawom choroby beri-beri. Odkrytą substancję nazwał „witaminą” (łac. vita - życie, amine - związek, który zawiera grupę aminową), czyli „aminą życia”. Choć jak się później okazało, inne odkryte związki zaliczane do tej grupy nie były aminami, określenie zaproponowane przez Funka funkcjonuje do dziś.



Witamina B1 (tiamina)

   Substancją wyizolowaną przez Kazimierza Funka z otrąb ryżowych była właśnie witamina B1, czyli tiamina. Stała się ona więc pierwszą odkrytą i opisaną witaminą. W późniejszych latach Kazimierz Funk znalazł ją również w drożdżach, bakteriach, mleku oraz produktach mlecznych. Witamina B1, swoją nazwę zawdzięcza pierwszej literze choroby, której brak ją wywołuje (beri-beri).

   Objawia się ona zmianami w układzie nerwowym i sercowo-naczyniowym (min. zanikiem mięśni, obwodową neuropatią, anoreksją, zaburzeniami psychicznymi, drgawkami).

   Choroba beri-beri była w XIX wieku poważnym problemem krajów Azji i wiązała się ze spożywaniem oczyszczonego ryżu, a także ryb zawierających enzym (tiaminazę), rozkładający witaminę B1. Rozpowszechnienie technologii łuskania i oczyszczania ryżu przyczyniło się do wzrostu przypadków występowania choroby beri-beri w XIX wieku zwłaszcza wśród biednych populacji, marynarzy, więźniów, czy niemowląt i dzieci.

   W 1926 roku niemieccy biochemicy B.C.P Jansen oraz W.F. Donath uzyskali czystą postać witaminy, która nazwali aneuryną. Jednak dopiero Robert Runnels Wiliams w latach 1933-1936 sprecyzował chemiczny wzór strukturalny związku oraz zaproponował nazwę „tiamina”. Opracował również metodę jej syntezy in vitro.



Witamina C (kwas askorbinowy)

   Odkrycie witaminy C związane było z chorobą powodowaną jej niedoborem, czyli szkorbutem (gnilcem). Szkorbut i jego objawy zostały po raz pierwszy zapisane w egipskich papirusach pochodzących sprzed 1500 roku p.n.e.

   Już w średniowieczu łączono wpływ odżywiania na pojawienie się objawów szkorbutu. W XIX wieku w angielskiej marynarce wprowadzono nakaz spożywania cytrusów, co zapobiec miało zachorowaniom oraz zgonom marynarzy, pozbawionym w długich rejsach dostępu do świeżych owoców i warzyw.

   Witamina C okryta i wyodrębniona została jednak dopiero w 1928 roku przez węgierskiego biochemika Alberta Szenta-Gorgy’iego. Związek, za którego odkrycie otrzymał on Nagrodę Nobla nazwano kwasem askorbinowym, co wiąże się z wywoływaniem przez jego brak objawów szkorbutu.



Witamina D

   Jednym ze skutków niedoboru witaminy D jest krzywica. Od XVII do XIX wieku w krajach północnej Europy krzywica była powszechnych zjawiskiem wśród dzieci. Było to spowodowane małą dostępnością światła słonecznego w ciągu roku na terenach tych szerokości geograficznych oraz dynamicznym uprzemysłowieniem miast i tym samym zanieczyszczeniem środowiska. W latach 1645-1700 krzywica stawała się epidemią na terenach ówczesnej Anglii, stąd też zyskała miano „choroby angielskiej”.

   W 1822 roku polski lekarz Jędrzej Śniadecki opisał metodę leczenia krzywicy dzięki kąpielom słonecznym (dziś wiadomo, że witamina D syntetyzowana jest endogennie w skórze przy udziale promieni słonecznych). Zalecał on ekspozycję dzieci na słońce, co zapobiegać miało objawom choroby. Swoje obserwacje opisał w książce „O fizycznym wychowaniu dzieci”, gdzie zalecał: „Należy je przynajmniej nosić lub wozić w wolnym powietrzu zwłaszcza na słońcu, którego bezpośrednie działanie na ciało nasze do najskuteczniejszych sposobów zapobieżenia tej chorobie i jej wyleczenia policzyć należy”.

   Czterdzieści lat później francuski lekarz Armand Trousseau zauważył również wpływ diety na rozwój krzywicy u dzieci. W swoim poradniku zalecał spożywanie tranu jako element terapii krzywicy.

   Dopiero w 1921 roku amerykański biochemik Elmer V. McCollum zauważył, że w tranie obecny jest pewien czynnik przeciwkrzywiczy. Sądził on, że to witamina A. Jednak po usunięciu z tranu frakcji witaminy A w dalszym ciągu wykazywał on działanie lecznicze. W dalszych badaniach wyizolował nową substancję, którą nazwał witaminą D.



Witamina A

   Skutki niedoboru witaminy A były znane już w starożytnym Rzymie, Grecji i Egipcie, kiedy to ślepotę zmierzchową (kurzą ślepotę) leczono spożywaniem gotowanej  lub surowej wątroby.
Jednak dopiero w 1913 roku dwoje amerykańskich badaczy E. McCollum i M. Davis odkryło witaminę A. Od 1947 roku witamina A jest wytwarzana przemysłowo.



Witamina E

   W latach 20 XX wieku naukowcy z Uniwersytetu Kalifornijskiego w Berkley prowadzili badania nad wpływem różnych czynników na płodność myszy. Zauważyli oni, że brak pewnego składnika obecnego w nasionach i sałace powoduje zaburzenia w funkcjach płodnych tych zwierząt. W 1936 roku wyizolowano ten związek z roślin. Zauważono, że jest, podobnie jak witaminy A, D, K, dobrze rozpuszczalny w tłuszczach.

   Dlatego też, że ma on wyjątkowy wpływ na płodność nazwany został tokoferolem (gr. „tocus” - rodzić, „pherein” - nieść), czyli witaminą E.



Witamina B9 (kwas foliowy)

   Witamina B9 powszechnie nazywana kwasem foliowym została odkryta na przełomie 30 i 40 lat XX wieku. Po raz pierwszy wylizolowano tę witaminę w 1941 roku z liści szpinaku - naturalna postać witaminy B9 to foliany. Temu też zawdzięcza ona swoją nazwę („folium” - liść). Pięć lat później amerykańskim chemikom udało się zsyntetyzować krystaliczną formę kwasu foliowego.

   Badania nad znaczeniem witaminy B9 dla organizmu człowieka przyczyniły się do obniżenia liczby urodzeń dzieci z wadami rozwojowymi. Niedobór kwasu foliowego w diecie kobiet planujących ciążę i kobiet w ciąży skutkuje bowiem ryzykiem wystąpienia wad cewy nerwowej oraz wad wrodzonych u dzieci. Dlatego też zaleca się suplementację diety tą witaminą oraz wyższe spożycie produktów będących źródłami folianów.



Witamina K1

   Duński biochemik Henrik Dam i współpracownicy prowadzili badania nad metabolizmem steroli wśród kurcząt. Zaobserwowali oni u nich chorobę, która objawiała się wydłużonym czasem krzepnięcia krwi oraz zwiększoną tendencją do krwawień. Zauważyli, że choroba ta występuje z powodu niedoboru pewnej substancji, którą Henrik Dam wyizolował w 1939 roku z lucerny i nazwał witaminą K - jako, że do witamin K zaliczane są dwa naturalne związki i jeden syntetyczny, witamina wyizolowana przez Dama to witamina K1.

   W 1943 roku wspólnie z Edwardem Doisy otrzymali Nagrodę Nobla za odkrycie witaminy K (K1) oraz opisanie jej roli w fizjologii człowieka.



Witamina B2 (ryboflawina)

   Witamina B2 została odkryta w 1933 roku przez austriackiego biochemika Richarda Kuhna, który wyodrębnił ją z białek jaj kurzych, serwatki mlecznej oraz drożdży.  Określił też jej strukturę chemiczną oraz przeprowadził pierwszą syntezę. Jej nazwa flawina odnosi się do szybkiej zmiany koloru w obecności tlenu ( łac. flavus - żółty).

   Początkowo witamina B2 była nazywana ovoflawina (łac. „ovo” jajko), ponieważ to właśnie jaja, z których została otrzymana uważano za jej źródło. Podobne substancje odkrywano w wątrobie (heptoflawina), w mleku (laktoflawina). Późniejsze badania przeprowadzone w 1934 roku przez Paula Karrer’a i Richarda Kuhn’a wykazały, że wszystkie te substancje to jeden związek - witamina B2. W związku z tym, że pod względem struktury chemicznej jest ona pochodną rybozy zmienili oni jej nazwę na ryboflawina.



Witamina B7 (biotyna, H)

   Badania, które doprowadziły do odkrycia biotyny rozpoczęto w 1927 roku. Wtedy też zespół naukowców doktora Boasa prowadził doświadczenia nad chorobami skóry u szczurów. Zauważyli oni, że w podawanych produktach spożywczych istnieje składnik, który leczy zmiany skórne. Nazwany on został witaminą H (niem. Haut - skóra). Biotyna, czyli witamina H została wyizolowana w 1936 roku z żółtek jaj kurzych. W latach 40 XX wieku opisano jej budowę chemiczną.



Witamina B12 (kobalamina)

   Odkrycie witaminy B12 wiąże się z badaniami prowadzonymi nad zaburzeniami produkcji krwinek czerwonych (anemią złośliwą). W 1920 roku George Whipple w swoich badaniach zauważyli związek pomiędzy podawaniem wykrwawionym psom diety zawierającej wątrobę zwierząt a ich wyzdrowieniem.

   Badania George’a Minota i Williama Murphy’ego dowiodły, że w wątrobie znajduje się pewien składnik, który odpowiada za prawidłową produkcję krwinek czerwonych w organizmie. Za te badania Whipple, Minot i Murphy’ego otrzymali w 1934 roku Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny.

   W 1948 roku Rickes i wsp. wyizolowali z wątroby czysty związek zawierający fosfor i kobalt, który nazwali kobalaminą lub witaminą B12. Jednak budowa chemiczna witaminy B12 została opisana dopiero w 1964 roku przez angielską biochemiczkę Dorothy Crowfoot Hodgkin.




Oceń artykuł:

Średnia ocena: 4.75 Ocen: 4


NOWOŚCI PRODUKTOWE

Soki w technologii HPP Soki w technologii HPP

Producent: Victoria Cymes


Producent świeżych soków - firma Victoria Cymes jako pierwsza na polskim rynku wprowadziła technologię HPP (High Pressure Processing) do utrwalania soków tłoczonych na zimno. Soki utrwalane w tej technologi

WIĘCEJ



NOWOŚCI PRODUKTOWE

NOWOŚCI WYDAWNICZE

Tłuszcz leczy, cukier zabija Tłuszcz leczy, cukier zabija

Bruce Fife

Wydawnictwo: Vital


Zastąpienie tłuszczu w diecie rafinowanymi węglowodanami w ciągu ostatnich 40 lat doprowadziło do dramatycznego pogorszenia zdrowia całego społeczeństwa. Najpopularniejszy autor propagujący

WIĘCEJ



NOWOŚCI WYDAWNICZE