Dzisiaj jest: Środa, 21.08.2019 Imieniny: Joanny i Franciszki



Ilość przepisów kulinarnych w serwisie: 5847

Substancje bioaktywne - charakterystyka i właściwości zdrowotne


01.07.2019
Rozmiar tekstu: AAA
PDFDrukuj


Substancje bioaktywne - charakterystyka i właściwości zdrowotne


   Składniki (substancje) bioaktywne to różnorodne związki nieodżywcze pochodzące z produktów żywnościowych, które oddziałują na organizm człowieka przez usprawnianie procesów fizjologicznych. Zabezpieczają przez to organizm przed niewłaściwymi reakcjami zachodzącymi w ustroju oraz wpływają na aktywność bakterii, wirusów i innych mikroorganizmów. Substancje aktywne ochraniają organizm przez chorobami.

   Rozwój nauki pozwolił na dokładne zbadanie substancji aktywnych i określenie pełnionych przez nie funkcji. Do dziś opisano ponad kilkadziesiąt tysięcy związków bioaktywnych, wśród których wyróżniono następujące grupy takie jak związki fenolowe, terpenoidy oraz niebiałkowe związki azotowe. Jak powstają związki bioaktywne, gdzie występują oraz jakie właściwości zdrowotne pełnią w organizmie?





Podział substancji aktywnych

• Substancje aktywne podzielić można na pierwotne i wtórne. Substancje bioaktywne pierwotne występują w każdej roślinie i pełnią funkcje energetyczne, budulcowe lub zapasowe. Są to min. skrobia, cukry proste, chlorofil, tłuszcze, aminokwasy, kwasy nukleinowe i białka. Substancje bioaktywne wtórne to produkty przemiany materii, którym nie przypisuje się podstawowych funkcji w procesach fizjologicznych roślin.

• Pod względem występowania wyróżnia się substancje bioaktywne roślinne i zwierzęce. Choć większość substancji aktywnych wstępuje w roślinach np. terpeny, związki fenolowe, alkaloidy, flawonoidy), literatura dostarcza informacji o substancjach bioaktywnych obecnych w produktach zwierzęcych. Są to np. kwasy tłuszczowe omega-6 i omega-3, skwalen, liwetyna oraz cystatyna i lizozym.

• Ze względu na budowę chemiczną substancje bioaktywne podzielono na podstawowe grupy:
- związki fenolowe (np. flawonoidy, fenolokwasy)
- niebiałkowe związki azotowe (np. aminy, aminokwasy, alkaloidy, glikozydy)
- terpenoidy (np. saponiny, karotenoidy, tokoferole, monoterpeny)

• Związki bioaktywne niekorzystne powstające w procesach technologicznych (np. akryloamid), niekorzystne występujące naturalnie w produktach (np. związki cyjanogenne, alkaloidy, związki saponinowe) oraz związki bioaktywne korzystne występujące w produktach (min. witaminy A, E, C, składniki mineralne, błonnik pokarmowy, wielonienasycone kwasy tłuszczowe, poliole, lecytyna, flawonoidy)



Właściwości przeciwutleniające substancji bioaktywnych

   Do podstawowych właściwości, jakie posiadają substancje aktywne, należą właściwości przeciwutleniające. Niekorzystne zmiany oksydacyjne w komórkach zapoczątkowywane są przez reaktywne formy tlenu (RFT). Nadmierne nagromadzenie aktywnych form tlenu w organizmie prowadzić może do zachwiania równowagi pomiędzy wytwarzaniem a niszczeniem wolnych rodników. Do przyczyn powstawania wolnych rodników (oksydantów, utleniaczy) prowadzić może wiele czynników. Są to między innymi promieniowanie UV, leki czy stres. Wolne rodniki uszkadzają inne komórki, niszcząc białka, struktury DNA oraz błony komórkowe. Im więcej uszkodzonych lub zniszczonych komórek, tym słabszy staje się organizm, jest bardziej podatny na starzenie i choroby. Organizm broni się przed działaniem wolnych rodników własnymi enzymami takimi jak katalaza, dysmutaza ponadtlenkowa czy peroksydaza. Wykorzystuje też do tego substancje aktywne dostarczane wraz z pożywieniem min. witaminy A, C, E czy flawonoidy. Substancje antyoksydacyjne wzmacniają układ odpornościowy. Spożywanie produktów bogatych w przeciwutleniacze zapobiega więc przedwczesnemu starzeniu się organizmu oraz zmniejsza ryzyko wystąpienia wielu chorób (ChUK, nowotworów).



Charakterystyka i podział wybranych grup substancji bioaktywnych pochodzenia roślinnego

Glikozydy. Do glikozydów należą antocyjany, flawonoidy, fenole, laktony, kamaryna, sterole oraz saponina. Glikozydy w roślinach są wytwarzane w liściach, a gromadzą się w owocach, korzeniu oraz nasionach.

Alkaloidy. Powstają na drodze reakcji aminokwasów w młodych pędach i korzeniach roślin.

Olejki eteryczne. Są to substancje lotne, które charakteryzują się określonym zapachem np. w olejku miętowym, olejku koprowym, olejku melisowym, olejku lawendowym.

Barwniki. Wyróżnia się tu między innymi chlorofil (zielony), ksantofil (pomarańczowy), likopen (czerwony), antocyjany (fioletowy, czerwony).



Przegląd wybranych substancji bioaktywnych wykazujących działanie przeciwutleniające


Nazwa substancji
Źródła w pożywieniu
Kurkumina
Kurkuma, curry
Likopen
Pomidory
Kapsaicyna Papryczka chili
Piperyna
Pieprz czarny
Kwas askorbinowy Kiwi, cytrusy, papryka, jarmuż,  porzeczki
Kwercetyna Jabłka, szpinak, brokuły, dziurawiec, skrzyp, pomarańcze
Cholina
Jaja, ryby, orzechy
Beta-glukany Otręby owsiane
Reweratrol
Czarne winogrono, żurawina, borówka amerykańska, czarna porzeczka, jabłka, orzechy, kakao, czerwone wino
Katechiny
Czerwone wino, kakao, herbata, morele, jabłka, wiśnie, brzoskwinie
Beta-karoten
Marchew, dynia, brzoskwinie, morele, czerwona papryka
Tokoferole
Oliwa z oliwek, olej lniany, orzechy włoskie
Luteolina
Seler, marchew, zielona papryka, oregano
Taniny
Jeżyny, maliny, borówki, herbata



   Zawarte w surowcach roślinnych związki wykazują cenne, prozdrowotne właściwości. Stosowane mogą być one w profilaktyce oraz dietoterapii wielu schorzeń takich jak choroby układu krążenia czy nowotwory. Opóźniają one procesy starzenia oraz zwiększają odporność organizmu. Należy więc włączyć do diety jak największą ilość różnego rodzaju warzyw, owoców, ziół i orzechów nie zapominając o produktach zwierzęcych takich jak tłuste ryby morskie czy jaja.




Zobacz więcej na temat:

substancje bioaktywnewolne rodniki


Oceń artykuł:

Średnia ocena: 5.00 Ocen: 1


NOWOŚCI PRODUKTOWE

Soki w technologii HPP Soki w technologii HPP

Producent: Victoria Cymes


Producent świeżych soków - firma Victoria Cymes jako pierwsza na polskim rynku wprowadziła technologię HPP (High Pressure Processing) do utrwalania soków tłoczonych na zimno. Soki utrwalane w tej technologi

WIĘCEJ



NOWOŚCI PRODUKTOWE

NOWOŚCI WYDAWNICZE

Insulinooporność. Dieta dla zdrowia Insulinooporność. Dieta dla zdrowia

Dorota Drozd

Wydawnictwo: RM


Insulinooporność to według definicji stan obniżonej wrażliwości tkanek na działanie insuliny. Choroba jest podstępna, ponieważ jej objawy przez długi czas pozostają utajone. Następstwem teg

WIĘCEJ



NOWOŚCI WYDAWNICZE