Zasady żywienia w chorobie wrzodowej

   Choroba wrzodowa (morbus ulcerosus ventriculi et duodeni), inaczej wrzody trawienne, to występowanie ubytków w błonach śluzowych żołądka oraz dwunastnicy. Choroba wrzodowa może dotyczyć nawet 10% dorosłej populacji i częściej dotyka mężczyzn niż kobiet. Zachwiana równowaga między czynnikami chroniącymi błonę śluzową żołądka i dwunastnicy a czynnikami, które ją niszczą, powoduje powstawanie wrzodów trawiennych.

   Prawidłowe ukrwienie błony śluzowej, zdolność do regeneracji nabłonka oraz wodorowęglany i wytwarzany śluz chronią nabłonek żołądka i dwunastnicy przed uszkodzeniami. Jednak czynniki biologiczne, chemiczne i fizyczne mogą osłabiać bariery ochronne i powodować uszkodzenia błony śluzowej. Jakie są więc przyczyny powstawania wrzodów trawiennych oraz jakie zasady żywienia wprowadzić w zdiagnozowanej chorobie?

Przyczyny i czynniki występowania wrzodów trawiennych

   Do najczęstszych przyczyn oraz czynników wpływających na występowanie wrzodów trawiennych żołądka i dwunastnicy należą :

- zakażenie bakterią Helicobacter pylori,
Bakteria ta odpowiedzialna jest za ok. 80% wrzodów trawiennych. Szacuje się, że w Polsce zakażoną jest nią ok. 84% dorosłych osób. Helicobacter pylori wytwarza toksyny, które uszkadzają błonę śluzową żołądka i prowadzą do jej zapaleń. Dochodzi wtedy do zwiększonego wydzielania gastryny oraz kwasu solnego, co skutkuje powstawaniem wrzodów trawiennych.
- nadmierne wydzielanie pepsyny i kwasu solnego,
- stres,
- palenie tytoniu,
- przyjmowanie niektórych leków (np. niesteroidowych leków przeciwzapalnych).



Objawy choroby wrzodowej

   Do objawów występujących przy wrzodach trawiennych żołądka i dwunastnicy należą:

- ból w nadbrzuszu występujący w ciągu 1-3 godzin po posiłku lub w nocy i godzinach porannych,
- nudności,
- wymioty,
- zgaga.



Powikłania choroby wrzodowej

   Powikłania nieleczonej choroby wrzodowej mogą poważnie zagrażać zdrowiu i życiu. Najczęstsze powikłania to krwotoki, perforacje ścian przewodu pokarmowego, zwężenie odźwiernika, zapalenie otrzewnej i zmiany nowotworowe.



Ogólne zalecenia żywieniowe w chorobie wrzodowej

   Dieta zalecana w chorobie wrzodowej to dieta lekkostrawna z ograniczaniem produktów, które pobudzają wydzielanie soku żołądkowego. Dieta powinna zapewniać zaspokajanie potrzeb energetycznych organizmu, jednocześnie wpływając na zmniejszanie wydzielania kwasu solnego żołądku i nie powodując mechanicznych, termicznych i chemicznych podrażnień błony śluzowej żołądka i dwunastnicy. Należy więc:

- zrezygnować z picia alkoholu i palenia tytoniu,
- unikać picia kawy,
- spożywać regularne posiłki,
- zwiększyć częstość spożywanych posiłków (5-6 posiłków dziennie) oraz zmniejszyć ich objętość,
- unikać spożywania potraw i napojów gorących,
- wykluczyć z diety produkty będące bogate w błonnik pokarmowy (min. pieczywo razowe, grube kasze),
- unikać metod obróbki termicznej takich jak: smażenie, duszenie, pieczenie, zapiekanie, grillowanie, obsmażanie,
- unikać potraw wędzonych, marynowanych,
- unikać potraw słonych i pikantnych,
- unikać potraw tłustych, przyrządzanych na mocnych wywarach mięsnych, z dodatkiem zasmażek, zabielanych śmietaną.



Produkty dozwolone w dietoterapii choroby wrzodowej

Produkty zbożowe
- pieczywo jasne, mąka pszenna, kasza manna, kukurydziana, jęczmienna (perłowa, łamana), biały ryż, płatki ryżowe, jasne makarony, płatki owsiane.

Jaja
- jaja gotowane na miękko, w koszulkach, jajecznica gotowana.

Przetwory mleczne
- mleko słodkie (0-2%), mleko zsiadłe, chude twarogi.

Mięso, ryby
- mięsa chude (cielęcina, królik, wołowina, kurczak, indyk),
- ryby chude (dorsz, szczupak, leszcz, sola).

Warzywa
- warzywa gotowane (marchew, kalafior, seler, buraki, kabaczki, pomidory bez skórki, dynia).

Ziemniaki
- gotowane, purée.

Owoce
- owoce bez skórki, gotowane (jabłka, morele, truskawki, banany, brzoskwinie, maliny).

Rośliny strączkowe
- niedozwolone.

Tłuszcze
- masło,  słodka śmietanka, tłuszcze roślinne (olej słonecznikowy, oliwa z oliwek, olej lniany).

Przyprawy
- przyprawy łagodne (sól, koper zielony, wanilia, majeranek).

Cukier, słodycze, ciasta
- cukier, miód, dżemy, kisiele, budynie, biszkopty, bezy, ciasta drożdżowe.

Napoje
- słaba herbata, soki, woda mineralna niegazowana.

Zupy
- zupy na wywarach warzywnych, kleiki, krupniki z dozwolonych kasz, zupy mleczne, zupy ziemniaczane, jarzynowe.

Potrawy mięsne
- z chudych mięs i ryb, gotowane, pieczone w folii lub pergaminie.



Produkty zabronione w dietoterapii choroby wrzodowej

Produkty zbożowe
- pieczywo razowe (pszenne, żytnie), grube kasze (pęczak, gryczana), makarony razowe, mąka razowa, mąka żytnia, pieczywo francuskie.

Jaja
- gotowane na twardo, jaja smażone (sadzone, jajecznica).

Przetwory mleczne
- kefiry, jogurty, sery żółte, sery pleśniowe i serki topione, kwaśna śmietana.

Mięso, ryby
- mięso tłuste (baranina, wieprzowina, kaczka, gęś, dziczyzna),
- ryby tłuste (łosoś, halibut, węgorz, śledź),
- wędliny i podroby (pasztety, szynki, wątroba, nerki),
- konserwy mięsne i rybne,
- wędliny i mięsa wędzone, peklowane oraz marynowane.

Warzywa
- warzywa kapustne, papryka, cebula, czosnek, ogórki, kukurydza, grzyby.

Ziemniaki
- smażone, frytki, placki ziemniaczane, chipsy, pyzy, kopytka.

Owoce
- owoce surowe, gruszki, śliwki, czereśnie, owoce suszone.

Rośliny strączkowe
- niedozwolone wszystkie: groch, fasola, bób, soczewica, ciecierzyca.

Tłuszcze
- śmietana, smalec, boczek, słonina.

Przyprawy
- przyprawy ostre (ocet, pieprz, papryka, chrzan, chili, musztarda).

Cukier, słodycze, ciasta
- zawierające kakao i orzechy (min. czekolada, chałwa), ciasta kruche, pączki, faworki.

Napoje
- kawa, mocna herbata, napoje gazowane, alkohol, napoje energetyczne.

Zupy
- rosoły, buliony na wywarach mięsnych, kapuśniak, zupa fasolowa, grzybowa, zupy zaprawiane zasmażką, kwaśną śmietaną.

Potrawy mięsne
- potrawy z tłustych mięs i ryb, smażone, duszone, pieczone, obsmażane.