Miedź - funkcje, zapotrzebowanie i źródła

   Miedź stanowi jeden z głównych mikroelementów w ludzkim organizmie. Jej zawartość w organizmie szacuje się na ok. 1,4-2,1 mg na każdy kilogram masy ciała. Zlokalizowana jest w głównej mierze w mięśniach i kościach oraz w mniejszych ilościach w mózgu, wątrobie, nerkach i sercu. Jest niezbędnym pierwiastkiem do prawidłowego przebiegu procesów w organizmie. Nie może być w nim wytwarzana, dlatego musi być dostarczana z pożywieniem.

   Miedź jest składnikiem wielu enzymów. Zarówno niedobór, jak i nadmiar tego pierwiastka powodować mogą niekorzystne skutki dla zdrowia. Niedobory miedzi prowadzą do zaburzeń funkcjonowania m.in. procesów krwiotwórczych i odpornościowych. Jakie zatem dokładnie funkcje pełni miedź, w jakich produktach spożywczych można ją znaleźć oraz jakie jest dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek? Jakie są skutki niedoboru i nadmiaru tego mikroelementu w organizmie?

Funkcje miedzi w organizmie

   Miedź jest ważnym mikroskładnikiem pokarmowym, który w organizmie spełnia szereg funkcji:

- bierze udział w metabolizmie żelaza i syntezie hemu,
- jest częścią enzymu dysmutazy ponadtlenkowej, który bierze udział w zwalczaniu wolnych rodników tlenowych,
- wspomaga pracę układu nerwowego,
- bierze udział w syntezie noradrenaliny,
- wspomaga gojenie się ran,
- bierze udział w syntezie kolagenu i elastyny,
- odpowiada za prawidłowy rozwój płodu,
- bierze udział w syntezie melaniny (barwnika włosów i skóry) oraz keratyny.



Biodostępność miedzi z pożywienia

   Miedź jest wchłaniania z przewodu pokarmowego w dwunastnicy, żołądku i jelicie grubym. Jej przyswajalność z pożywienia wynosi 40-50%. Wchłanianie tego pierwiastka zwiększa się w momencie jego niedoboru w organizmie oraz w obecności w pokarmie białka zwierzęcego.

   Zmniejszanie wchłaniania miedzi z przewodu pokarmowego ma miejsce w obecności fitynianów, sacharozy (cukru), wapnia, fosforu, cynku i żelaza.



Objawy nadmiaru i niedoboru w organizmie

Objawy i skutki niedoborów miedzi:

- pękanie naczyń krwionośnych,
- zwiększona łamliwość kośćca,
- niedokrwistość i obniżona zawartość hemoglobiny,
- nieprawidłowe działanie serca i układu sercowo-naczyniowego,
- podwyższenie poziomu cholesterolu całkowitego,
- zmniejszenie odporności,
- zaburzenia działania centralnego układu nerwowego,
- upośledzona pigmentacja skóry,
- opóźniony wzrost,
- zaburzenia metabolizmu cholesterolu i glukozy.


Objawy i skutki nadmiaru miedzi:

   Zwyczajowa dieta nie niesie za sobą ryzyka wystąpienia nadmiarów miedzi w organizmie. Zatrucia występują w populacjach, gdzie spożywana jest woda z dużą zawartością miedzi lub w przypadku spożycia tego pierwiastka ze źródeł nieżywnościowych. Do objawów ostrego zatrucia miedzią należą biegunka, bóle brzucha, skurcze żołądka, wymioty, nudności, podrażnienie układu pokarmowego oraz metaliczny posmak w ustach. Nadmiar miedzi gromadzony jest w rogówce oka, mózgu oraz wątrobie, co może powodować uszkodzenia tych narządów.

   Genetycznie uwarunkowany defekt metabolizmu miedzi i jej nadmiar w organizmie prowadzi do wystąpienia choroby Wilsona - nadmiar miedzi gromadzi się w wątrobie, prowadząc do jej uszkodzenia, w dalszym etapie miedź trafia z krwią do innych tkanek, osiągając duże stężenie zwłaszcza w mózgu, rogówkach oczu oraz w nerkach.



Dzienne zapotrzebowanie na miedź dla różnych grup ludności

   Zapotrzebowanie na miedź według Dietary Reference Intakes ustalone przez amerykańską National Academy of Sciences, Food and Nutrition Board.

Miedź wyraża się w tabelach żywieniowych w mikrogramach [µg]

1 mikrogram [µg] = 0,001 miligramów [mg]
1 miligram [mg] = 1000 mikrogramów [µg]

^*1 Zalecane dziennie spożycie (RDA) - wartość zaspokajająca potrzeby ponad 97.5% zdrowej populacji w każdej grupie wiekowej, obu płci. Wartość ta jest szacowana metodami statystycznymi.

^*2 Poziom maksymalny spożycia (UL) - wartość, która nie powoduje szkodliwych efektów u osób zdrowych, co stwierdzono w badaniach pod kontrolą lekarską.

^*3 Rekomendowane dzienne spożycie (AI) - prawdopodobny poziom dziennego spożycia obliczony na podstawie obserwacji lub doświadczalnie ustalonych przybliżeń lub szacunków spożycia poszczególnych składników odżywczych. Wartość AI jest podawana kiedy nie jest możliwe oszacowanie RDA.



Źródła miedzi w żywności

Produkty pochodzenia zwierzęcego:

- wątroba - 15 mg na 100 g,
- ostrygi - 4,4 mg na 100 g,
- kalmary - 2,1 mg na 100 g,
- homary - 1,9 mg na 100 g.


Produkty pochodzenia roślinnego:

- spirulina - 6,1 mg na 100 g,
- grzyby shiitake (suszone) - 5,2 mg na 100 g,
- sezam - 4,1 mg na 100 g,
- kakao niesłodzone - 3,8 mg na 100 g,
- orzechy nerkowca - 2,2 mg na 100 g,
- suszona bazylia - 2,1 mg na 100 g,
- pestki słonecznika - 1,8 mg na 100 g,
- orzechy brazylijskie - 1,7 mg na 100 g,
- orzechy laskowe - 1,7 mg na 100 g,
- mak - 1,6 mg na 100 g,
- orzechy włoskie - 1,6 mg na 100 g,
- suszone pomidory - 1,4 mg na 100 g,
- pestki dyni - 1,4 mg na 100 g,
- orzechy pistacjowe - 1,3 mg na 100 g,
- siemię lniane - 1,2 mg na 100 g,
- orzechy pekan - 1,2 mg na 100 g,
- kasza gryczana - 1,1 mg na 100 g,
- migdały - 1 mg na 100 g,
- otręby pszenne - 1 mg na 100 g,
- nasiona chia - 0,9 mg na 100 g.